Αναπτυξιακή Λεκτική Δυσπραξία

people-1434210_960_720

Η αναπτυξιακή λεκτική δυσπραξία-ΑΛΔ (ή απραξία) είναι μία νευρολογικής φύσης κινητική διαταραχή της ομιλίας που εντοπίζεται από νωρίς στη γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού. Το παιδί δυκολεύεται να σχεδιάσει, να οργανώσει και να παράγει όλη εκείνη την σειρά των πολύ λεπτών και συγκεκριμένων κινήσεων της γλώσσας, των χειλιών, της γνάθου και της υπερώας που είναι απαραίτητες για την παραγωγή της καταληπτής ομιλίας. Οι περισσότεροι άνθρωποι κάνουμε αυτές τις κινήσεις αυτόματα, ασυνείδητα, όμως το παιδί με ΑΛΔ παρ’όλο που γνωρίζει τι θέλει να πει δεν μπορεί να προγραμματίσει με ακρίβεια και σταθερότητα τις σύνθετες αρθρωτικές κινήσεις.

Ένα παιδί με ΑΛΔ κατά τη γλωσσική του ανάπτυξη μπορεί να παρουσιάσει:

  • Περιορισμένο βάβισμα
  • Καθυστέρηση στην ανάπτυξη λόγου/ ομιλίας
  • Περιορισμένο ρεπερτόριο φωνημάτων
  • Δυσκολία στη σύνθεση των ήχων και παύσεις μεταξύ τους
  • Απλοποίηση λέξεων με αντικατάσταση, απαλοιφή ή παραμόρφωση ήχων
  • Αστάθεια φωνημικών λαθών
  • Καλύτερη κατανόηση της γλώσσας σε σχέση με την έκφραση
  • Δυσκολία στην μίμηση της ομιλίας αλλά σαφώς καθαρότερη ομιλία από μίμηση σε σχέση με την αυθόρμητη
  • Μεγαλύτερη δυσκολία στην εκφορά μεγάλων λέξεων και φράσεων
  • Υπερπροσπάθεια να παράγει κάποιον ήχο ή να συντονίσει τους αρθρωτές
  • Μεγαλύτερη δυσκολία σε καταστάσεις άγχους
  • Περιορισμένη καταληπτότητα ομιλίας ειδικά από τρίτους
  • Μονότονη/ διαταραγμένη προσωδία

Άλλες διαταραχές της γλωσσικής έκφρασης μπορεί να είναι επίσης παρούσες (π.χ. ανάκληση λέξεων, σύνταξη προτάσεων), στοματική δυσπραξία, διαταραχές στην αισθητηριακή επεξεργασία του στόματος, δυσκολίες στην λεπτή κινητικότητα και ίσως δυσκολίες στη σχολική μάθηση.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η λογοθεραπεία;

Συνέχεια

Στρατηγικές Ανάκλησης Λέξεων στην Αφασία

man-794514_960_720

Ένα από τα πιο κοινά προβλήματα λόγου για τους ανθρώπους με αφασία είναι το να μπορέσουν να βρουν την κατάλληλη λέξη. Συνήθως γεμίζουν το κενό με ακατάληπτες ή εμβόλιμες λέξεις/ φράσεις («Νααυτότοπώςτολένε») που, επειδή στερούνται νοήματος, διακόπτουν τη μεταφορά του μηνύματος και παρεμβαίνουν στην ομαλή επικοινωνία.

Όποτε συμβαίνει αυτό, εγείρεται η ανάγκη της εφαρμογής μίας στρατηγικής που θα σας βοηθήσει θυμηθείτε τη ζητούμενη λέξη και να μεταφέρετε αυτό που θέλετε να πείτε χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα. Οι στρατηγικές είναι τεχνικές που χρησιμοποιούμε για να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη και να αποφύγουμε προβλήματα που μπορεί να προκύψουν, όπως να πάρουμε μαζί μας ομπρέλα μία συννεφιασμένη μέρα ή να χαμηλώσουμε την ένταση της τηλεόρασης για να ακούσουμε τι μας λέει κάποιος στο τηλέφωνο.

Μπορείτε να επιλέξετε οποιαδήποτε στρατηγική σας ταιριάζει ενώ καλό είναι να τις εξασκήσετε αρχικά όλες μέχρι να βρείτε ποια σας βοηθά περισσότερο. Φυσικά, μπορείτε να χρησιμοποιείτε περισσότερες από μία, σύμφωνα με τις ανάγκες σας. Κάθε στρατηγική δίνει διαφορετικά στοιχεία στον ακροατή για αυτό που θέλετε να πείτε ενώ επιλέγει διαφορετικά κανάλια στην προσέγγιση της λειτουργίας του εγκεφάλου σας.
Συνέχεια

Οδοντοφυΐα και Ομιλία

 

children-1879906_960_720Η άρθρωση της ομιλίας είναι το αποτέλεσμα ενός πολύπλοκου συντονισμού μεταξύ μυών και οργανικών δομών του στόματος του ανθρώπου. Τα όργανα που συμμετέχουν σε αυτή είναι τα χείλη, τα δόντια, τα μάγουλα, η γλώσσα, η υπερώα. Αν και κάποια από αυτά έχουν πιο άμεσο ρόλο στην ομιλία από άλλα, όλα συμμετέχουν στην παραγωγή της καταληπτής ομιλίας. Όταν μία δομή αφαιρεθεί από την εξίσωση τότε μπορεί να επηρεαστεί η ομαλή άρθρωση της ομιλίας.

Τα δόντια παίζουν ενδιαφέροντα ρόλο στην ομιλία των παιδιών καθώς βρίσκονται ακόμα σε φάση ανάπτυξης: τα νεογιλά δόντια έρχονται και φεύγουν και ξεφυτρώνουν τα μόνιμα δόντια ενώ διορθώνονται πιθανές ορθοδοντικές ανωμαλίες. Κατά τη διάρκεια αυτών των αλλαγών η άρθρωση της ομιλίας ενός παιδιού μπορεί να επηρεαστεί ή και όχι. Υπάρχουν συγκεκριμένοι ήχοι που βασίζονται στα δόντια για να αρθρωθούν σωστά: για παράδειγμα όταν παράγετε τον ήχο φ (|f|) τα δόντια σας δαγκώνουν το χείλος σας ώστε να δημιουργήσουν εκείνο το ελάχιστο άνοιγμα από όπου θα περάσει ο αέρας και θα φτιάξει τον ήχο. Εάν τα μπροστινά σας δόντια λείπουν, ο ήχος θα αλλοιωθεί. Οι ήχοι της ομιλίας |v f ð θ s z| εκφέρονται στο μπροστινό μέρος του στόματος και επηρεάζονται από την οδοντοφυΐα (μαζί με τα |x γ| ανήκουν στα τριβόμενα ή εξακολουθητικά σύμφωνα).
Συνέχεια

Προσέγγιση των Αισθητικών Προβλημάτων της Σιελόρροιας: Πρακτικές Συμβουλές και Τεχνικές Αντιμετώπισης

sisters-1935479_960_720

Η λογοθεραπευτική αντιμετώπιση της σιελόρροιας στα πλαίσια ενός αισθητικο-κινητικού προγράμματος θεραπείας μπορεί να αποτελέσει μία χρονοβόρα διαδικασία ανά περίπτωση γι’αυτό και πολλές φορές προτείνουμε κάποιες τεχνικές αντιμετώπισης των προβλημάτων που προκύπτουν από την υπερβολική υγρασία και την μυρωδιά του σάλιου. Σαφώς είναι θέμα ιατρικής φύσης αλλά έχει κοινωνική και αισθητική διάσταση είτε πρόκειται για παιδί είτε για ενήλικα, άρα οι παρακάτω συμπληρωματικές στρατηγικές αποδεικνύονται χρήσιμες και, κάποιες φορές αναγκαίες: Συνέχεια

Αποτελεσματική Επικοινωνία μετά από Κρανιο-Εγκεφαλική Κάκωση

nutcracker-577161_960_720
Οι γιορτές είναι μία μοναδική περίοδος για όλους: συνεστιάσεις, γεύματα, οικογενειακές συγκεντρώσεις, γνωριμίες, έξοδοι. Τις περισσότερες φορές τις μεγάλες συγκεντρώσεις οικογενειών και φίλων ακολουθούν πολλές μεγαλόφωνες συζητήσεις κάτι που  μπορεί να φέρει σε δύσκολη θέση εκείνους που παρουσιάζουν δυσκολίες στην επικοινωνία. Για τα άτομα με Κρανιο-Εγκεφαλικές Κακώσεις οι δυσκολίες αυτές περιλαμβάνουν προβλήματα στην παρακολούθηση συζητήσεων, στην διατήρηση ενός θέματος, στην παροχή νέων στοιχείων με νόημα στην συζήτηση ή/ ακόμη και στο να θυμηθούν το περιεχόμενο της κουβέντας.
Οι παρακάτω συμβουλές θα σας βοηθήσουν να συμμετέχετε πιο αποτελεσματικά σε τέτοιες μεγάλες ομαδικές συζητήσεις:

Συνέχεια

Τι είναι η εξαγωγή συμπερασμάτων και πώς τη διδάσκουμε

active-1822704_960_720

Το συμπέρασμα είναι η πληροφορία που εξάγουμε όταν συνδυάσουμε τα στοιχεία ενός ερεθίσματος (εικόνα, κείμενο κλπ) με προηγούμενη γνώση. Η εξαγωγή συμπερασμάτων ξεκινά πρώιμα, ακόμη από την ηλικία των δύο ετών. Είναι μία σύνθετη ικανότητα αναγκαία και χρήσιμη καθημερινά: μας βοηθά να επιλύουμε προβλήματα, να κατανοούμε τον προφορικό και τον γραπτό λόγο, να διαπραγματευόμαστε, να αλληλεπιδρούμε με το περιβάλλον μας και με άλλους ανθρώπους «διαβάζοντας» τι συμβαίνει γύρω μας, τι νιώθουν ή τι σκέφτονται οι άλλοι έτσι ώστε να μπορούμε να προσαρμόσουμε τις ενέργειές μας κατάλληλα.

Το συμπέρασμα διαφέρει από την πρόβλεψη στο γεγονός ότι βασίζεται σε κάτι που γίνεται εκείνη τη στιγμή ή έχει ήδη ολοκληρωθεί. Από την άλλη η πρόβλεψη αποτελεί μία υπόθεση, ένα μάντεμα για το μέλλον.

 

         Κείμενο/ Εικόνα (Ερέθισμα)  +  Προηγούμενη γνώση => Συμπέρασμα

 

Η ικανότητα εξαγωγής συμπερασμάτων επαφίεται στην επαρκή κατανόηση της πληροφορίας, στις γενικότερες γνώσεις του ατόμου, στην ικανότητα να αποδίδει νοητικές καταστάσεις στον εαυτό του και τους άλλους (Θεωρία του Νου) και σε μετα-γνωστικές δεξιότητες. Σχετίζεται άμεσα με τη γλώσσα και μπορεί να επηρεάσει την ανάγνωση και κατ’ επέκταση  την ακαδημαϊκή πρόοδο του παιδιού.

Εξαιτίας όλου αυτού του σύνθετου γνωστικού μηχανισμού η εξαγωγή συμπερασμάτων είναι μία δύσκολη διαδικασία για παιδιά με γλωσσική διαταραχή, με πραγματολογική διαταραχή και με αυτισμό. Η δυσκολία ενός παιδιού να βγάλει συμπεράσματα κάνοντας κάποια δομημένη δραστηριότητα ή στην καθημερινότητά του μπορεί να οφείλεται σε δυσκολία σε οποιαδήποτε από τις δεξιότητες που αναφέρθηκαν παραπάνω (περιορισμένο πλαίσιο γνώσης, δυσκολία στη προσέγγιση κι εφαρμογή προηγούμενης γνώσης, περιορισμένη ικανότητα στη άντληση κατάλληλων πληροφοριών από το κείμενο/ εικόνα/ άτομο, στην αδυναμία κατανόησης της χρησιμότητας των συμπερασμάτων κλπ.)

Διδάσκοντας την εξαγωγή συμπερασμάτων

Εικόνες: Συνήθως είναι πιο εύκολο να δείξουμε πώς βγάζουμε ένα συμπέρασμα μέσω εικόνων. Μπορείτε να βρείτε κατάλληλες εικόνες στο διαδίκτυο, σε βιβλία ή σε εκπαιδευτικό υλικό για να χρησιμοποιήσετε με το παιδί. Εξηγήστε του τι είναι το συμπέρασμα και από τι αποτελείται. Βρείτε τα στοιχεία που σας δίνει η εικόνα και χρησιμοποιήστε την προηγούμενη σας γνώση για να καταλήξετε σε ένα ορθό συμπέρασμα. Ίσως χρειαστείτε πολλά παραδείγματα μέχρι να μπορέσει το παιδί να βγάλει μόνο του συμπέρασμα από κάποια εικόνα.

Εικόνες και κείμενο: Χρησιμοποιήστε κόμικ ή γελοιογραφίες, ακόμη και παιδικά βιβλία. Διαβάστε το κείμενο μαζί, δείτε την εικόνα και αφήστε το παιδί να σας πει το συμπέρασμα αφού το υποστηρίξει δείχνοντάς σας τα στοιχεία και την δική του γνώση πάνω στο θέμα.

Κείμενο: Ξεκινήστε με μία ή δύο απλές προτάσεις που δίνονται στο παιδί γραπτά. Εκείνο θα ακολουθήσει τη διαδικασία που έκανε και παραπάνω και θα εξάγει το συμπέρασμά του. Έπειτα ζητήστε του να κυκλώσει τις λέξεις που χρησιμοποίησε ως στοιχεία και να καταγράψει αυτά που ήδη ξέρει και τον βοήθησαν να φτάσει στο συμπέρασμα.

Κοινωνικές δεξιότητες: Όταν ένα παιδί δυσκολεύεται να «διαβάσει» μία κατάσταση ή τη γλώσσα του σώματος ενός άλλου ανθρώπου για να κατανοήσει τι συμβαίνει στο περιβάλλον θα χρειαστεί να διδαχθεί πώς να εξάγει συμπεράσματα μέσα από την αλληλεπίδρασή του με τους άλλους. Το πρώτο πράγμα που κάνουμε είναι να δείξουμε στο παιδί πώς να παρατηρεί και να προσέχει τι γίνεται και τι κάνουν οι άλλοι και να αναζητά εκείνα τα σημάδια που θα του δώσουν τις πληροφορίες που χρειάζεται κι έπειτα να μάθει τι σημαίνουν αυτά. Εξασκηθείτε μέσω παιχνιδιών ρόλων και κοινωνικών σεναρίων.

Βιβλιογραφία

  1. Adams C., Clarke E., Haynes R. (2009). Inference and sentence comprehension in children with specific or pragmatic language impairment. Int. J. Lang. Commun. Disord. 44, 301–318.
  2. Bishop, D.V.M., & Adams, C. (1992). Comprehension problems in children with specific language impairment: Literal and inferential meaning. Journal of Speechand Hearing Research, 35, 119-129.
  3. Botting, N., & Adams, C. (2005). Semantic and inferencing abilities in children with communication disorders. International Journal of Language & Communication Disorders, 40, 49–66.
  4. Jaswal V. K., Markman E. M. (2001). Learning proper and common names in inferential versus ostensive contexts. Child Dev. 72, 768–786
  5. Karasinski, C., & Weismer, S. E. (2010). Comprehension of Inferences in Discourse Processing by Adolescents With and Without Language Impairment. Journal of Speech, Language, and Hearing Research : JSLHR, 53(5), 1268–1279.
  6. Oakhill, J. & Yuill, N. (1996). Higher order factors in comprehension disability: Processes and remediation. In C. Cornoldi & J. Oakhill (Eds.), Reading comprehension difficulties:Processes and intervention. (pp. 69-92). Mahwah, NJ: Erlbaum

Κράτα το

Η έρευνα, η πληροφορία και το ψέμα ή Πώς να κολυμπήσεις σε βαθιά νερά

dock-1365387_960_720

Το διαδίκτυο είναι μία θάλασσα πληροφοριών όπου ο καθένας «πετά» ό,τι θέλει, όπως θέλει όπου οι περισσότεροι κολυμπούν κατά το δοκούν. Όταν όμως μιλούμε για ζητήματα υγείας τα πράγματα είναι πιο πολύπλοκα και αλίμονο αν τα διαχειριστούμε με αφέλεια και επιλεκτική αδιαφορία. Το διαδικτύο μπορεί να παρέχει κάθε ποιότητας πληροφορία μα πολλές φορές είναι πολύ δύσκολο να διακρίνει κανείς εκείνη που πραγματικά του χρειάζεται και είναι σημαντική από το σκουπίδι που μεταμφιέζεται σε διαμάντι.
Πιστεύω πως είναι απαραίτητο κάθε ενήλικας χρήστης του διαδικτύου να κατέχει έστω και κάποιες βασικές δεξιότητες για να εντοπίσει την αλήθεια σε ένα κείμενο που διαβάζει και να κρίνει τι θα κρατήσει και τι θα αγνοήσει. Έρευνες στο διαδίκτυο και όχι μόνο αναπαράγονται διαρκώς, μα είναι αλήθεια πως λίγοι είναι εκείνοι που μπορούν να αναγνωρίσουν την έγκυρότητα μιας έρευνας και να αφομοιώσουν σωστά τις πληροφορίες που δίνει. Κι αυτό γιατί έχουν εκπαιδευτεί σε αυτό.

Κάποια βασικά στοιχεία που είναι καλό να έχουμε υπόψιν κάθε φορά που βρίσκουμε κάτι που μας ενδιαφέρει σχετικά με την υγεία είναι τα εξής:

Η γνησιότητα της πηγής: Η μελέτη που διαβάζεις προέρχεται από έγκυρο επιστημονικό περιοδικό; Οι μελέτες που δημοσιεύονται σε αυτά τα περιοδικά ελέγχονται για τυχόν προκαταλήψεις ή εσφαλμένες μεθόδους έρευνας από ειδικούς με αποδεδειγμένη εμπειρία και γνώση στον τομέα τους. Ένα άρθρο ή είδηση που αναδημοσιεύεται σε κάποιο από τα γνωστά μέσα ενημέρωσης δεν ελέγχεται με τον ίδιο τρόπο. Τα mainstream μέσα ενημέρωσης μπορεί να  αναμεταδώσουν κάποια από τις ελεγμένες επιστημονικές μελέτες ως είδηση, αλλά συνήθως τόσο περιληπτικά που μπορεί να χαθεί κάθε ουσία της. Επίσης, μην ξεχνάμε πως πολλά από όσα διαβάζουμε προέρχονται από το εξωτερικό και εν πολλοίς (όχι πάντα) έχουν μεταφραστεί (από σελίδες όπως οι MedScape, Neuroscience News, MNT κλπ) από ανθρώπους που πιθανόν να μη γνωρίζουν τη σωστή ορολογία γιατί πολύ απλά δεν είναι αυτή η δουλειά και η εκπαίδευσή τους. Οπότε, αναγνωρίζοντας τις αγνές προθέσεις των ενημερωτικών site καλό είναι να διασταυρώνουμε την πηγή της μελέτης που μας ενδιαφέρει, ακόμη και αν το κείμενο περιλαμβάνει την αρχική πηγή ή/ και ενεργά λινκ.
Το σημαντικότερο όλων πάντως είναι να αποφεύγουμε τις πάσης φύσεως ιστοσελίδες και ιστολόγια που αναδημοσιεύουν άρθρα με τίτλους βγαλμένους από την κόλαση (βλ. «ΣΟΚ! Δείτε τι προκαλούν τα εμβόλια στα παιδιά ΜΑΣ…….») , ανυπόγραφα, με 42 θαυμαστικά και 109 αποσιωπητικά, χωρίς έγκυρη πηγή, ενεργές παραπομπές, στοιχεία έρευνας (τόπος, χρόνος, πληθυσμός, ονόματα και έδρες μελετητών κλπ), με πλήθος διαφημίσεων που ξεπροβάλουν από παντού. Στοχεύουν στο συναίσθημα του αναγνώστη, ποντάρουν στον φόβο του κι έτσι ανεβάζουν την επισκεψιμότητά τους και τα έσοδα από τις διαφημίσεις τους.

Το μέγεθος μετράει: Ας πούμε ότι η έρευνα που έχεις στα χέρια σου αφορά 10 παιδιά μιας τάξης: τα 5 φορούν μπλε μπλούζες και τα 5 κόκκινες. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι εκεινα που φορούσαν μπλε είχαν καλύτερη φωνολογική ενημερότητα από εκείνα που φορούσαν κόκκινα. Είναι αλήθεια τα συμπεράσματα αυτής της έρευνας σημαντικά; Σε γενικές γραμμές, όσο πιο μεγάλος είναι ο πληθυσμός των συμμετεχόντων σε μία έρευνα, τόσο πιο ισχυρά είναι τα ευρήματα και τόσο πιο εύκολα μπορούν να γενικευθούν στον πληθυσμό (και να αφορούν κι εσένα).

Η παλαιότητα: Όσο η τεχνολογία προχωρά, τόσο εξελίσσεται και η επιστήμη. Προτιμήστε τις πιο πρόσφατες μελέτες ειδικά όταν αφορούν τη νευρο-απεικόνιση, μεθόδους ενδοσκόπησης, ακουστικά βαρηκοϊας και κοχλιακά εμφυτεύματα, τεχνολογικές εφαρμογές στη θεραπεία. Οι συσκευές του 1990 μπορεί να δούλευαν επαρκώς και αποτελεσματικά με τα τότε δεδομένα αλλά πλέον θεωρούνται δεινόσαυροι σε σύγκριση με τα νεότερα τεχνολογικά επιτεύγματα.

Ο πληθυσμός: Σκεφτείτε τα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων σε μία μελέτη για να δείτε εάν σας αφορά. Ας πούμε ότι έχετε ένα παιδί 3 ετών που έχει λάβει κοχλιακό εμφύτευμα πριν 3 μήνες και παρακολουθεί πρόγραμμα λογοθεραπείας έκτοτε. Μία σημαντική μελέτη για τη γλωσσική ανάπτυξη που έγινε στην Κίνα και με μεγάλο πληθυσμό 6χρονων παιδιών που έλαβαν κοχλιακό εμφύτευμα στα 5 έτη και μαθαίνουν νοηματική γλώσσα λίγο σας αφορά (ή και καθόλου) γιατί δεν ανταποκρίνεται στο δικό σας παιδί ούτε σε επίπεδο γλώσσας, ούτε σε επίπεδο ηλικίας και εκπαίδευσης.

Αποδείξεις: Οι μελέτες δεν αποδεικνύουν απαραίτητα πέραν πάσης αμφιβολίας κάτι. Υποστηρίζουν ή δεν υποστηρίζουν μία υπόθεση. Επίσης μία μελέτη είναι μία μελέτη. Για να μπορέσουν να γενικευτούν τα αποτελέσματά της στον γενικό πληθυσμό πρέπει να τα υποστηρίξουν και άλλες μελέτες. Εάν βρεις μία μελέτη που υποστηρίζει αυτό που πιστεύεις δεν σημαίνει ότι το αποδεικνύει κιόλας.

Συνέχεια

Βλεμματική Επαφή, η σημασία της και τρόποι για να την προκαλέσουμε

sparkler-677774_960_720

Η βλεμματική επαφή είναι ο πιο δυναμικός τρόπος έναρξης ενός επικοινωνιακού συνδέσμου μεταξύ των ανθρώπων. Ξεκινά από πολύ νωρίς, περίπου στις 4 πρώτες εβδομάδες μετά την γέννηση, και μπορεί να αποτελέσει μία από τις βασικές δεξιότητες που απαιτούνται για την οικοδόμηση λεκτικών ή μη-λεκτικών κοινωνικών και επικοινωνιακών συμπεριφορών. Πρόκειται, με λίγα λόγια, για μία πρώιμη προσπάθεια επικοινωνίας που αναπτύσσει το βρέφος και κατέχει πολύ σημαντικό ρόλο στην πορεία της γλωσσικής ανάπτυξης, της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και της μάθησης.

Στην βιβλιογραφία ο όρος «βλεμματική επαφή» συναντάται πολύ συχνά μαζί με τον όρο «αυτισμός» ή «διαταραχές αυτιστικού φάσματος» καθώς έχει αποδειχτεί ότι η έλλειψη βλεμματικής επαφής στα βρέφη είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά των παιδιών με αυτισμό. (Διαβάστε περισσότερα εδώ κι εδώ). Καθώς το παιδί μεγαλώνει η εδραίωση της βλεμματικής επαφής γίνεται όλο και πιο αναγκαία για την γλωσσική ανάπτυξη, την κοινωνική συμπεριφορά και την εκπαίδευση του παιδιού. Εδώ και δεκαετίες οι ειδικοί προτείνουν και χρησιμοποιούν τεχνικές πρόκλησης και βελτίωσης της βλεμματικής επαφής και μάλιστα, τόσο σημαντική την θεωρούν που, πολλές φορές, η εκπαίδευση αυτή είναι η πρώτη που εφαρμόζουν στα πλάνα θεραπείας τους.

Πώς να προκαλέσουμε την βλεμματική επαφή;
Ο στόχος κάθε φορά είναι είτε να προκαλέσουμε στιγμιαία επαφή σε κάποια κοινωνική περίσταση είτε η εκπαίδευση της βλεμματικής επαφής. Οι τεχνικές που αντλούμε από την βιβλιογραφία και την κλινική εμπειρία βασίζονται σε θεωρητικές αρχές που καθοδηγούν την παρέμβαση (ανάλυση συμπεριφοράς, κοινωνική αλληλεπίδραση, χρησιμοποιώντας ενισχυτές [ήτοι αντικείμενα που αρέσουν στο παιδί], επιβράβευση ή/και ακουστικά/οπτικά/απτικά ερεθίσματα). Από τις πιο αποτελεσματικές και εφαρμόσιμες στην καθημερινή πράξη είναι οι παρακάτω:
Συνέχεια

Επιβράβευση με Λιχουδιές. Γιατί να την αποφύγετε και με τι να την αντικαταστήσετε

child-1245893_960_720

Η επιβράβευση μίας συμπεριφοράς έχει έναν σκοπό: την επανάληψή της. Επιβραβεύουμε τα παιδιά γιατί θέλουμε να μάθουν μία συμπεριφορά καλή, επιθυμητή, να την ενισχύσουμε ώστε να επαναλαμβάνεται. Ο πιο συχνός ενισχυτής που χρησιμοποιούν συστηματικά οι περισσότεροι γονείς είναι οι λιχουδιές, είτε πρόκειται για γλυκά, είτε για junk food. Είναι εύκολο να τα βρεις, αρέσουν σε όλα τα παιδιά, κάθε παιδί έχει εκείνη την αγαπημένη του λιχουδιά. Από την άλλη πλευρά, συνήθως το φαγητό χρησιμοποιείται και ως τιμωρία: η μαμά μπορεί να στερήσει το γλυκό ή όποια λιχουδιά γιατί το παιδί δεν καθάρισε το δωμάτιό του ή δεν διάβασε τα μαθήματά του.
Η λιχουδιά μπορεί όντως να λειτουργήσει επιφανειακά ως ενισχυτής αλλά στην πραγματικότητα αποτελεί το πιο επισφαλές μέσο επιβράβευσης αφού επηρεάζει αρνητικά τις διατροφικές συνήθειες των παιδιών.

Αυτοί είναι δέκα λόγοι να ΜΗΝ επιβραβεύετε το παιδί σας με λιχουδιές:

  1. Ενισχύονται λανθασμένες συνήθειες διατροφής
  2. Η κατανάλωση γλυκών ευνοεί την εμφάνιση παιδικού διαβήτη.
  3. Η κακή διατροφή προκαλεί παιδική παχυσαρκία.
  4. Η κατανάλωση γλυκών ευνοεί την ανάπτυξη τερηδόνας και στοματικών μικροβίων.
  5. Το παιδί διδάσκεται να αγνοεί την πείνα και τρώει όταν επιβραβεύεται, περιορίζεται η αυτορύθμισή του και δεν έχει πρόγραμμα στο φαγητό.
  6. Η πρόσληψη ζάχαρης αυξάνει την παραγωγή ινσουλίνης και προκαλούνται αλλαγές στη διάθεση και στην συμπεριφορά
  7. Οι τεχνικές προσθήκες και τα συντηρητικά έχουν κατηγορηθεί ότι προκαλούν διέγερση και υπερκινητικότητα
  8. Ενισχύεται το «συναισθηματικό φαγητό», το παιδί συνηθίζει να καταναλώνει τροφές όταν βιώνει αρνητικά συναισθήματα.
  9. Εμποδίζεται σύνδεση του θετικού συναισθήματος με υγιείς συμπεριφορές όπως η άσκηση ή το διάβασμα
  10. Σαμποτάρετε τις προθέσεις σας και μπερδεύετε το παιδί: ενώ προσπαθείτε να το μάθετε να τρώει υγιεινά, όταν συμπεριφερθεί σωστά του δίνετε αυτό που δεν πρέπει να τρώει. Αντίθετα, όταν κάνει κάτι κακό του στερείτε αυτό που δεν πρέπει να μάθει να τρώει. Με λίγα λόγια συνδέετε την καλή του πράξη με την κακή διατροφή.

Φυσικά υπάρχουν πολλοί ενισχυτές που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε για να επιβραβεύσετε μία σωστή, επιθυμητή συμπεριφορά του παιδιού. Γνωρίζοντας το παιδί σας καλύτερα από τον καθένα ξέρετε τι αγαπά και τι του αρέσει και μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε άφοβα αλλά με φειδώ.

Αυτοί είναι οκτώ εναλλακτικοί τρόποι να επιβραβεύσετε το παιδί σας και να περάσετε καλά: Συνέχεια

Έξι Τεχνικές για να Βοηθήσετε το Παιδί με Διάσπαση Προσοχής να σας Ακούσει

toddler-1484693_960_720

Σαφώς είναι αρκετά ενοχλητικό για γονείς και εκπαιδευτικούς όταν τα παιδιά δεν ακούν και δεν υπακούν στις εντολές που τους δίνονται. Όταν ένα παιδί με Διαταραχή Ελειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) αποτυγχάνει να ακολουθήσει τις οδηγίες σας, μπορεί να υποθέσετε ότι φέρεται προκλητικά και αντιδραστικά σκοπίμως. Το πρώτο που θα πρέπει να θυμάστε όταν απευθύνεστε σε ένα παιδί με Διάσπαση Προσοχής είναι ότι δυσκολεύεται περισσότερο από άλλα παιδιά:

  • να εστιάσει σε αυτά που του λέτε
  • να διακόψει και να απεμπλακεί από αυτό που κάνει εκείνη την στιγμή (ειδικά εάν πρόκειται για κάτι ευχάριστο)
  • στην εργαζόμενη μνήμη

Για να αυξήσετε τις πιθανότητες να σας ακούσει, να θυμηθεί τι είπατε και να εκτελέσει με επιτυχία αυτόπου του ανατίθεται ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ ακολουθήστε τις παρακάτω τεχνικές:

1. Εξασφαλίστε βλεμματική επαφή. 
Βεβαιωθείτε ότι κερδίσατε την προσοχή του/ της πρώτα πριν δώσετε οδηγίες. Κάνετέ τον/ την να σας κοιτάξει ώστε να αποσπάσετε την προσοχή του από την τηλεόραση, τον υπολογιστή, το παιχνίδι. Στη σχολική αίθουσα ζητήστε του/ της να καθίσει σε μέρος που να εχει άμεση οπτική επαφή με τον δάσκαλο, απέναντι ακριβώς ή σε μπροστινό θρανίο.

2. Δώστε απλές και περιεκτικές οδηγίες.
Χρησιμοποιήστε όσο δυνατόν λιγότερες λέξεις για να μεταφέρετε αυτό που θέλετε στο παιδί: «Σοφία, φόρεσε τα παπούτσια σου τώρα.», «Άνοιξε το βιβλίο της Γλώσσας στην σελίδα 20».

3. Επιβεβαιώστε ότι το παιδί σας άκουσε και ξέρει τι πρέπει να κάνει.
Ένας τρόπος είναι να του ζητήσετε να επαναλάβει αυτό που του ζητήσετε. Επίσης μπορείτε να κάνετε στοχευμένες ερωτήσεις όπως: «Πού πρέπει να πας τώρα;».

4. Αποφύγετε να δίνετε οδηγίες πολλαπλών σταδίων.
Όταν είναι εφικτό να δίνετε μία οδηγία την φορά. Η εργαζόμενη μνήμη των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι αδύναμη και δυσκολεύονται να συγκρατήσουν πολλές πληροφορίες, ειδικότερα εάν ταυτόχρονα κάνουν κάποια δραστηριότητα.

5. Χρησιμοποιήστε οπτικά βοηθήματα.
Εάν είναι απαραίτητο να δοθούν στο παιδί πολλαπλές οδηγίες, ένα οπτικό βοήθημα μνήμης είναι το ιδανικό μέσο υπενθύμισης: χρησιμοποιήστε ένα αριθμημένο σχεδιάγραμμα, μία λίστα, εικόνες, χαρτάκια post-it όπου θα εξηγείτε ακριβώς τι πρέπει να κάνει.

6. Αποφύγετε τιις αόριστες οδηγίες που μπορεί να παρερμηνευτούν.
Η πιο κλασική είναι «Φτιάξε το δωμάτιό σου». Γίνετε πιο συγκεκριμένοι και καθορίστε τι ακριβώς εννοείτε με λογίκες και εύχρηστες γαι το παιδί εντολές: «1. Τα άπλυτα στο καλάθι, 2. Τα παιχνίδια στο κουτί, 3. Κρέμασε την βρεγμένη πετσέτα στο μπάνιο.» Έτσι οι οδηγίες μπορούν να δοθούν γραπτώς σε μορφή λίστας ώστε να μπορεί το παιδί να διαγράφει ό,τι έχει ολοκληρώσει και να προχωρά στην επόμενη εργασία.

Adapted from

  1. Sandra Rief (2005) How to Reach & Teach Children with ADD/ADHD, Second Edition, San Francisco: Jossey Bass
  2. Sandra Rief (2008) The ADD/ADHD Checklist: A Practical Reference for Parents & Teachers, Second Edition.San Francisco: Jossey Bass

(Image CC0 Public Domain)