Ακόμη και πριν από τη γέννηση τα παιδιά συνδέονται με την οικογένειά τους, την κοινωνία στην οποία θα ζήσουν, το περιβάλλον και την κουλτούρα τους. Μέσα από αυτές τις σχέσεις διαμορφώνεται και η πρώιμη μάθησή τους, ρυθμίζεται η ανάπτυξή τους, μαζί βέβαια και με κάθε βιολογικό/ γενετικό παράγοντα που μπορεί να επηρεάζει. Έτσι, δομούν την ταυτότητά τους και την αντίληψή τους για τον κόσμο μέσα από την καθημερινότητά τους.
Κάθε παιδί στον κόσμο αυτό προέρχεται από διαφορετικό υπόβαθρο και το να το κατανοούμε αυτό και να σεβόμαστε την διαφορετικότητά του φτιάχνει έναν κόσμο στον οποίο το παιδί είναι το επίκεντρο όπως είναι και όχι όπως θα έπρεπε να είναι.
Οι ειδικοί επιστήμονες της ανάπτυξης έχουν φτιάξει εργαλεία για να εντοπίσουν πότε πιθανές αποκλίσεις μπορεί να οδηγήσουν σε δυσκολίες στη ζωή και την ευημερία του παιδιού και του ενήλικα που θα γίνει. Εργαλεία τέτοιας χρησιμότητας είναι και οι λίστες με αναπτυξιακά ορόσημα. Κυκλοφορούν άπειρες στο διαδίκτυο, στο πρωτότυπο ή μεταφρασμένες το περιεχόμενο και οι νόρμες των οποίων αντικρούουν η μία την άλλη ενίοτε. Είναι απόλυτα χρήσιμες και βοηθητικές γιατί μας βοηθούν να μάθουμε πώς μπορεί να αναπτύσσεται ένα παιδί, πότε μπορεί να είναι έτοιμο για το επόμενο βήμα (πχ. να περάσει από το γάλα στις στέρεες τροφές), πότε να δώσουμε χρόνο και πότε να δράσουμε ζητώντας βοήθεια.
«We’re all dreamers; we don’t know who we are.
Some machine made us; machine of the world, the constricting family.
Then back to the world, polished by soft whips. […]»
Louise Glück, Mother and child
Τι σημαίνουν όλα αυτά; Και πώς συνδέονται με τον (τεράστιο) πρόλογό μου;
Οι λίστες με τα ορόσημα εξυπηρετούν έναν σκοπό: να αποτελέσουν αφορμή για συζήτηση με τον παιδίατρο μας ή αφορμή για παρακίνηση. Δεν είναι διαγνωστικά εργαλεία. Όταν σημειώνουμε ευλαβικά μια εφαρμογή για τα αναπτυξιακά ορόσημα του παιδιού μας ή αναζητούμε στο διαδίκτυο τι θα έπρεπε να κάνει το παιδί μας σε κάθε μήνα των πρώτων ετών της ζωής του θα πρέπει να έχουμε υπόψη τα εξής:
Οι λίστες αναπτυξιακών οροσήμων είναι περιγραφικές, αυτό σημαίνει ότι είναι μόνο ένα τμήμα της γενικότερης κλινικής εικόνας του παιδιού και απαιτούν επιστημονική ερμηνεία. Τα ορόσημα αποτελούν μόνο έναν τρόπο να περιγράψουμε πώς τα βρέφη μεγαλώνουν στο περιβάλλον που ζουν. Δεν βγάζει κανένα συμπέρασμα για την ανάπτυξη του παιδιού το να εξάγουμε ένα ποσοστό κατάκτησης των αναπτυξιακών οροσήμων σε κάποια ηλικία. Ακόμα και η δήλωση «είπε την πρώτη του λέξη 13ών μηνών» δεν μας λέει απολύτως τίποτα αν δε συνοδεύεται από πλήρη εξέταση του παιδιού και του περιβάλλοντος στο οποίο ζει.
Οι λίστες αυτές επίσης σχετίζονται με την κουλτούρα στην οποία δομήθηκαν, ακόμη και με τον οργανισμό και τους επιστήμονες που την συνέταξαν. Δεν είναι παγκόσμιας κλίμακας. Ακόμη και οι λίστες παγκόσμιων οργανισμών σημειώνουν ότι υπάρχουν αποκλίσεις στα ορόσημα και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων με βάση την κουλτούρα των λαών. Για παράδειγμα παιδιά που μεγαλώνουν σε απομακρυσμένες περιοχές της Αφρικής ή της Νοτίου Αμερικής ίσως να μην μπορούν να αξιολογηθούν ως προς της ικανότητά τους να ταξινομούν κρίκους ανά μέγεθος ή να συμπληρώνουν σφηνώματα γιατί πολύ απλά δεν έχουν πρόσβαση σε τέτοιου είδους παιχνίδια. Ωστόσο η ανάπτυξή τους είναι ομαλή και ανθίζουν στο περιβάλλον όπου ζουν.
Οι δεξιότητες που αναφέρουν οι λίστες δεν είναι θεραπευτικοί στόχοι ή ουσιώδεις δεξιότητες που πρέπει να κατακτήσει οπωσδήποτε το παιδί ό,τι κι αν γίνει σε συγκεκριμένη ηλικία για να μπορεί να περάσει στην επόμενη δεξιότητα. Το να προσπεράσει ένα στάδιο δε σημαίνει απαραίτητα ότι δεν θα κατακτήσει εύκολα το επόμενο και πως θα μείνει πίσω. Ή μπορεί και να σημαίνει ακριβώς αυτό. Δεν έχουμε σαφή απάντηση στα ερωτήματα «πόσο αργά είναι πολύ αργά;» και «τι θα γίνει αν προσπεράσει ένα ορόσημο ;». Για παράδειγμα μία καθυστέρηση στην κατάκτηση των γλωσσικών δεξιοτήτων δεν μπορεί από μόνη της να προβλέψει την πιθανότητα ύπαρξης Αναπτυξιακής Γλωσσικής Διαταραχής ή Αυτισμού. Χρειάζεται εξειδικευμένη αξιολόγηση για αυτό.
Άλλωστε οι «φυσιολογικές» νόρμες δεν εμπίπτουν στα άτομα με νευροδιαφορετικότητα. Δεν είναι μόνο ένας τρόπος ανάπτυξης του λόγου κατάλληλος για όλους.
Στην ανταγωνιστική κοινωνία που ζούμε, ακόμη και τα «έξυπνα» εκπαιδευτικά παιχνίδια και αντικείμενα συμβάλλουν στη συνήθεια της μανιώδους κατάκτησης του ορόσημου ώστε να «διδάξουν» στα παιδιά κάθε δεξιότητα όσο νωρίτερα γίνεται, άκοπα και χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση και αλληλεπίδραση. Οι λίστες οροσήμων συχνά χρησιμοποιούνται ως checklists σε έναν αέναο αγώνα «μη μείνει πίσω το παιδί» και ως οδηγοί δεξιοτήτων, προκαλώντας άγχος στους γονείς που προσπαθούν να παρέχουν στα παιδιά τους όσο το δυνατόν περισσότερες ευκαιρίες ώστε να προοδεύσουν σε έναν ανταγωνιστικό κόσμο.
Εν κατακλείδι, ας κρατήσουμε το εξής: τα αναπτυξιακά ορόσημα είναι ένα χρήσιμο μέσο που μας παρέχει πληροφορίες για την ανάπτυξη, εφόσον το χρησιμοποιήσουμε με σοβαρότητα και υπευθυνότητα ειδικοί και γονείς. Κι ας αρχίσουμε να φτιάχνουμε έναν κόσμο που θα εστιάζει σε ό,τι χρειάζεται κάθε παιδί για να ανθίσει όπως είναι, με απόλυτο σεβασμό στην προσωπικότητά του ώστε να ζήσει μια όμορφη ζωή, όπως τη θέλει.
Αναφορά
- ASHA. (n.d.). Asha’s developmental milestones: Birth to 5 years. ASHA’s Developmental Milestones: Birth to 5 Years. https://www.asha.org/public/developmental-milestones/
- Bloem, M. (2024, September 19). What to make of Developmental Milestones. The Informed SLP. https://www.theinformedslp.com/review/what-to-make-of-developmental-milestones
- Freeman, B., & Walton, J. (2024). Developmental surveillance: Context matters. Pediatrics. https://doi.org/10.1542/peds.2023-064452
- Kidd, E., & Garcia, R. (2022). How diverse is child language acquisition research? First Language, 42(6), 703-735. https://doi.org/10.1177/01427237211066405
Λογοθεραπεία στα Ιωάννινα για Παιδιά & Ενήλικες 